Cánh cổng dẫn đến thế giới vô hình ở Uganda được mở lại

Nằm trong khu phức hợp lăng mộ Kasubi hút khách bậc nhất tại thủ đô Kampala là ngôi nhà cao 8 m, dài 30 m có tên gọi Muzibu Azala Mpanga. Từ xa nhìn lại, nơi này giống như một chiếc giỏ úp ngược, được che kín bằng mái tranh. Nếu không có những hàng giày dép được xếp gọn phía trước, ít du khách sẽ biết nơi này có một lối vào được cho là dẫn đến thế giới cổ xưa, vô hình ở Uganda.

Khu phức hợp này được biết đến là trái tim tâm linh của Buganda, vương quốc nằm ở Đông Phi vào thế kỷ XIX, nằm dọc phía bắc hồ Victoria (trung tâm phía nam Uganda ngày nay).

Bước vào trong ngôi nhà, du khách sẽ có cảm giác như đặt chân vào một thế giới khác, thời tiết nóng nực của châu Phi được giữ lại bên ngoài. Trần nhà được lợp bằng hai lớp lau sậy và cỏ đan xen, mang lại cảm giác mát mẻ và tĩnh lặng. Những người phụ nữ địa phương ngồi trên chiếu cỏ ở hai bên lối vào. Họ là những “góa phụ” của các tiên hoàng, hậu duệ hoàng tộc hoặc các nhân viên tiếp đón khách hành hương, chăm sóc linh hồn các nhà vua phía sau bức màn.

Bên ngoài, lính canh hoàng gia ngồi ở lối vào khu phức hợp, duy trì nhiệm vụ canh gác được cho là kéo dài hơn 800 năm. Người đứng đầu đội cận vệ hiện tại được cho là đã 101 tuổi. Khi ông qua đời, thị tộc của ông phải ngay lập tức bổ nhiệm người kế nhiệm để tiếp tục nhiệm vụ canh gác.

Tín đồ hành hương quỳ trước 4 bức ảnh trong nhà, mỗi bức ảnh là chân dung một nhà vua được chôn cất tại đây. Phía sau là tấm vải màn bằng vải vỏ cây màu nâu – loại vải dệt đặc trưng của Uganda được làm từ vỏ cây sung giã nát.

Tấm màn giống như bức tường. Nhưng đối với người dân, nó đánh dấu một cánh cổng dẫn đến khu rừng thiêng liêng, vô hình. Họ tin rằng các nhà vua không bao giờ chết mà họ bước vào rừng, tiếp tục giao tiếp với người sống thông qua các trung gian tâm linh.

Trong 16 năm, cánh cổng đó đã bị đóng kín.

Ngôi nhà được xây dựng lần đầu vào năm 1882, với nguyên liệu chính là gỗ. Năm 2010, công trình bị thiêu rụi gần như hoàn toàn trong một đám cháy lớn, một số công trình xung quanh vẫn còn nguyên vẹn. Nguyên nhân vụ cháy chưa bao giờ được công khai. Vụ hỏa hoạn sau đó đã gây ra làn sóng phẫn nộ và biến thành cuộc bạo loạn có thương vong.

Vào đầu năm nay, các lăng mộ cuối cùng đã được mở cửa trở lại cho công chúng sau khi được phục dựng tỉ mỉ. Khi kiến trúc sư Jonathan Nsubuga đảm nhận dự án phục hồi di sản, ông phát hiện nhiều kỹ năng xây dựng theo lối truyền thống để xây tòa nhà đang có nguy cơ biến mất.

Theo truyền thống Buganda, khi một nhà vua băng hà, cung điện trở thành nơi an nghỉ cuối cùng. Nơi đặt lăng mộ được che khuất sau bức màn bằng vải vỏ cây, chỉ những thành viên thân cận của hoàng gia mới được phép ra vào. Mỗi vua mới sẽ xây dựng một cung điện gần đó.

Bên trong, mái nhà rộng lớn được chống đỡ bởi những cột gỗ khổng lồ và 52 vòng tròn đồng tâm được đan từ cỏ. Mỗi vòng tròn đại diện cho một thị tộc của vương quốc, mỗi thị tộc đều có một vai trò nhất định.

Việc khôi phục đòi hỏi kiến trúc sư Nsubuga phải tìm hiểu sâu về những truyền thống mà ông chưa bao giờ được biết đến đầy đủ. Được gửi sang Anh học từ bé, ông lớn lên khá xa rời các phong tục cổ xưa của người Buganda. Chỉ đến khi phục dựng ngôi nhà, ông mới được biết các quy định như không được phép đóng đinh tại Muzibu Azala Mpanga nếu việc đó nằm ngoài phạm vi trách nhiệm của gia tộc mình. Tương tự, việc lợp mái tranh phải do những người thuộc gia tộc Khỉ Colobus, trang trí nội thất phải do gia tộc Báo đảm nhiệm. Nếu một người lớn tuổi qua đời mà không truyền lại kiến thức xây dựng truyền thống cho thế hệ tiếp theo, phần đó của công trình không thể hoàn thành.

“Có rất nhiều điều vô hình xung quanh nó, bạn không nhìn thấy được”, Nsubuga nói. Công việc của ông là tạo ra một không gian để các linh hồn hiện diện thông qua tín ngưỡng của người dân địa phương. Vì vậy, ông không coi Muzibu Azala Mpanga là một ngôi nhà mà nó là vật chứa, là nơi lưu giữ giá trị tâm linh, kết nối các vị vua và quá khứ. Để phục dựng các lăng mộ một cách chính xác nhất, Nsubuga đã liên hệ với người hiểu biết rõ nhất về các thông điệp, lịch sử cổ xưa của vương triều Buganda, Kubaka Kintu. Nhờ có sự hướng dẫn của Kintu, ông đã hoàn thiện công trình một cách hoàn hảo và đúng nghi thức.

Nsubuga cũng nhận thấy rằng ông phải trở thành cầu nối giữa truyền thống Uganda và thế giới hiện đại. UNESCO đã liệt kê các lăng mộ và tấm vải vỏ cây là một phần của di sản thế giới.

Các lăng mộ đã mở cửa trở lại cho công chúng, bao gồm cả những người hành hương và khách du lịch, nhưng lễ khai trương chính thức vẫn chưa diễn ra. Lớp mái tranh che phủ lối vào sẽ được cắt bỏ trong một nghi lễ truyền thống đánh dấu sự khai trương chính thức.

Từ đầu tháng 4, nơi này liên tục tiếp đón du khách, người hành hương đến để xin phù hộ hoặc bày tỏ lòng kính trọng. Các hướng dẫn viên cung cấp cho khách du lịch cái nhìn tổng quan về lịch sử và ý nghĩa của địa điểm này. Ở sân phía trong, mọi người đến để nhảy múa, quay video và ăn mừng công trình được phục dựng.

“Không có nhiều kiến trúc sư có cơ hội làm việc trong một dự án định hình văn hóa, truyền thống của một quốc gia. Tôi đã rất may mắn”, Nsubuga nói về dự án được nhận.